„I dlatego musimy poznać tych dobrych ludzi, którzy pomagali Żydom w czasie Holokaustu. Musimy się od nich uczyć, a z wdzięcznością i nadzieją musimy ich pamiętać”.
Elie Wiesel
STANISŁAW SZUŁDRZYŃSKI
17 lipca 1977 roku Yad Vashem uznał Stanisława Szułdrzyńskiego za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Stanisław Szułdrzyński w czasie wojny pracował jako zarządca w gospodarstwie rolnym koło Żychlina. Dzięki swojej pracy miał dostęp do produktów spożywczych, które przemycał do getta w Żychlinie. Zrobił to bezinteresownie i bezpłatnie. W getcie kuchnia publiczna dostarczała około 500 posiłków dziennie. „Ta kuchnia mogła istnieć tylko dzięki pomocy Szułdrzyńskiego” – pisał w relacji dla Yad Vashem Henryk Rosenblum. Judenrat wyznaczył Rosenbluma na człowieka odpowiedzialnego za dostarczanie posiłków dla getta. Rosenblum powiedział też, że Stanisław po likwidacji getta ukrywał Żydów w swoim domu, a później pomagał im przedostać się na teren Generalnej Guberni. „Byłem jednym z tych, których tam przywieziono… Szułdrzyński i jego żona dostarczali tym ludziom żywność i pieniądze” – pisał Rosenblum.
Stanisław Szułdrzyński pochodził z zasłużonej wielkopolskiej rodziny ziemiańskiej, której przedstawiciele przez kilka pokoleń skutecznie przeciwstawiali się germanizacji Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Drogę do osiągnięcia niepodległości widzieli w wytrwałej pracy organicznej a nie w czynie zbrojnym. Jednak, gdy wybuchały powstania narodowe, aktywnie je wspierali. W takiej atmosferze wychował się Stanisław.
Urodził się 22 grudnia 1900 r. w majątku Bolechowo w Poznańskim jako najstarszy z sześciorga dzieci Wandy z Wyskota Zakrzewskiej i Tadeusza Szułdrzyńskich. Początkowo uczył się pod kierunkiem nauczycieli domowych, później w kolegium św. Andrzeja w Charlottenlund pod Kopenhagą. Naukę w Danii przerwał wybuch pierwszej wojny światowej. Od kwietnia 1915 r. Stanisław był uczniem gimnazjum w Rogoźnie. W styczniu 1919 r. był komendantem oddziału gimnazjalistów zaangażowanych w powstanie wielkopolskie.
Po ukończeniu szkoły i otrzymaniu świadectwa dojrzałości 17 marca 1919 r. jako ochotnik wstąpił do 4 baterii 3-go pułku artylerii polowej wielkopolskiej. 2 sierpnia 1919 r. wyjechał na front do Mołodeczna. Brał udział w bitwach pod Radonkowiczami, Mińskiem, Bobrujskiem, Berezyną. Z dniem 1 stycznia 1920 r. został odkomenderowany do sztabu 1 Dywizji Wielkopolskiej stacjonującego w Bobrujsku. 23 marca 1920 roku uzyskał urlop na studia uniwersyteckie w Poznaniu. W kwietniu 1920 r. rozpoczął studia, jednak sytuacja na froncie wschodnim spowodowała, że 12 lipca 1920 r. znowu zgłosił się jako ochotnik do 15 pułku artylerii polowej w Bydgoszczy. W sierpniu został awansowany na plutonowego, a we wrześniu odkomenderowany na kurs podchorążych artylerii w Biedrusku. 18 listopada 1920 r. został zwolniony na studia uniwersyteckie. Podczas nich brał czynny udział w pracach przygotowujących plebiscyt na Górnym Śląsku pracując w Komitecie Plebiscytowym w Bytomiu. 5 listopada 1924 r. otrzymał Dyplom Nauk Ekonomiczno-Politycznych.
Po odbyciu praktyki rolniczej zaczął razem z ojcem współzarządzać Bolechowem wprowadzając jako pierwszy w Poznańskiem nowoczesne urządzenia techniczne z firmy Alfa Laval. 26 czerwca 1936 r. poślubił swoją kuzynkę Stanisławę Szułdrzyńską z Lubasza. Zamieszkali wówczas w Wągrowcu, skąd Stanisław, pomimo kryzysu, z dużymi sukcesami zarządzał kilkoma majątkami ziemskimi. Pełnił też rozmaite funkcje publiczne: był przewodniczącym Sądu Rozjemczego do spraw wynagradzania szkód łowieckich, zastępcą członka Komisji Odwoławczej przy Izbie Skarbowej w Poznaniu, członkiem Rady Banku. Tak pomyślnie rozwijającą się karierę zawodową i społeczną przerwał wybuch drugiej wojny światowej. Brał udział w kampanii wrześniowej. 27 września 1939 r. w Radostowie pow. hrubieszowski zdał broń i amunicję. Nie mogąc wrócić w Poznańskie, od grudnia 1939 r. podjął pracę w cukrowni w Dobrzelinie, następnie od kwietnia 1940 r. do listopada 1944 r. administrował majątkiem w Bedlnie.
Jesienią 1944 r. Niemcy zaczęli interesować się działalnością Stanisława Szułdrzyńskiego. W dniu 20 listopada 1944 r. został aresztowany przez gestapo za pracę konspiracyjną. W więzieniu w Łodzi przebywał do ok. 20 stycznia 1945 r. Niemcy wycofując się gnali kolumnę więźniów w kierunku Kalisza. W okolicach Sieradza udało mu się uciec. Wobec kompletnie zrujnowanego gospodarstwa w Bedlnie zamieszkał w Dobrzelinie, bardzo życzliwie przyjęty przez tamtejszą ludność, gdzie rozpoczął pracę w cukrowni. W 1947 r. był kierownikiem budowy kolejki, a od 1 stycznia 1957 r. zastępcą dyrektora do spraw surowcowych. W Cukrowni Dobrzelin pracował aż do emerytury.
Następnie zamieszkał ze swą żoną w Poznaniu. Powrócił wówczas do swych dawnych zainteresowań przyrodniczych, a fotografie zamieszczał w czasopiśmie Łowiec Polski”. Utrzymywał bliskie kontakty z ludźmi kultury, przyjaźnił się z pisarzem Romanem Brandstaetterem. Do końca żywo interesował się sprawami gospodarczymi i polityką. Utrzymywał kontakty z działaczami opozycyjnymi, a członkom „Solidarności” w grudniu 1981r. służył swą radą i doświadczeniem. Zmarł w Poznaniu 11 lutego 1992 г.
Notka przygotowana na uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej ufundowanej przez Stowarzyszenie Potomków Żydowskich Centralnej Polski (Association of Descendants of Jewish Central Poland) przez Urząd Gminy Żychlin i Towarzystwo Miłośników historii Żychlina.
Napis na pamiątkowej tablicy zamieszczonej na frontowej ścianie siedziby żychlińskiej biblioteki głosi: Narażając siebie i swoją rodzinę, w czasie okupacji niemieckiej Stanisław Szułdrzyński potajemnie dostarczał żywność do żychlińskiego getta. Po likwidacji getta wraz z żoną Stanisławą udzielał schronienia Żydom w swoim domu i pomagał im w ucieczce. 17 lipca 1977 r. Yad Vashem uznał Stanisława Szułdrzyńskiego za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Niech pamięć o nim i jego czyny będą błogosławieństwem.
https://sprawiedliwi.org.pl/pl/content/szuldrzynski-stanislaw
https://righteous.yadvashem.org/?searchType=righteous_only&language=en&itemId=4017811&ind=7
Tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata jest przyznawany przez państwo Izrael od 1963 roku. O nadaniu tytułu decyduje Instytut Yad Vashem w Jerozolimie za pośrednictwem specjalnej komisji, która rozpatruje składane wnioski. Yad Vashem – Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów – powstał w 1953 roku, a jego celem jest dokumentowanie historii narodu żydowskiego podczas Zagłady i upamiętnianie ofiar. Jest to najwyższe cywilne odznaczenie państwowe tego kraju.
Tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata honorowane są osoby, które w czasie Zagłady podjęły bezinteresowne działania na rzecz ocalenia jednego lub więcej Żydów. Pomoc mogła mieć formę indywidualną lub zorganizowaną. Z reguły polegała ona na doraźnym lub długotrwałym ukrywaniu osoby lub osób, organizowaniu dla nich kryjówek, ucieczek z gett, dostarczaniu fałszywych dokumentów tożsamości, pieniędzy, żywności, odzieży czy leków.
Na każdym medalu wręczanym Sprawiedliwym, prócz nazwiska odznaczonych, widnieją słowa: „Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat”. Pochodzą one z Talmudu, zbioru praw religijnych obowiązujących w judaizmie. Zgodnie z żydowską tradycją, termin Sprawiedliwi wśród Narodów Świata (hebr. Chasidim Umot ha-Olam) oznaczał pierwotnie nie-Żydów, którzy byli dobrymi, bogobojnymi ludźmi. Według Talmudu na świecie w każdym pokoleniu żyje 36 ukrytych sprawiedliwych (cadikim nistarim), którzy swoim postępowaniem chronią rodzaj ludzki przed gniewem Bożym. Na awersie medalu widać dwie ręce trzymające liny osnute drutem kolczastym. Liny otaczają kulę ziemską. To symboliczne wyrażenie idei, zgodnie z którą ratujący sprawiają, że kula ziemska kręci się – świat istnieje. Kula otoczona jest słowami: „Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat”. Na rewersie medalu widoczny jest zarys budynku, w którym mieści się Izba Pamięci w Instytucie Yad Vashem. Tam odbywają się ceremonie honorowania Sprawiedliwych. Pod spodem umieszczone są napisy w językach hebrajskim i francuskim – wyrazy uznania od narodu żydowskiego. Medal zaprojektował Nathan Karp. Ma średnicę 59 mm, wykonywany jest z miedzi, dawniej z brązu lub srebra.
Tytulatura Sprawiedliwych wśród Narodów Świata nawiązuje do żydowskiej tradycji. Termin Sprawiedliwi wśród Narodów Świata oznaczał pierwotnie nie-Żydów, którzy byli ludźmi dobrymi i bogobojnymi. Również na medalu przyznawanym Sprawiedliwym jest wybita sentencja z Talmudu – „Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat”.
Ratujący Żydów w czasie Zagłady odznaczani są za aktywną działalność na rzecz ocalenia jednego lub więcej Żydów. Okazywana pomoc mogła mieć formę działalności indywidualnej lub zorganizowanej i polegała np. na doraźnym lub długotrwałym ukrywaniu, organizowaniu kryjówek, ucieczek z gett, dostarczaniu fałszywych dokumentów, pieniędzy, żywności czy leków. Tytuł Sprawiedliwego może zostać nadany za życia lub pośmiertnie. O przyznanie honorowego tytułu mogą występować Ocaleni oraz ich krewni, a w wyjątkowych sytuacjach zgłoszenia mogą składać Ratujący, krewni Ratujących, a także świadkowie wydarzeń.
Sprawiedliwi honorowani są podczas uroczystych ceremonii, które odbywają się na całym świecie. Otrzymują wówczas medal i dyplom honorowy, a ich nazwiska zostają wyryte na pamiątkowej tablicy w Ogrodzie Sprawiedliwych w Jerozolimie.
Sprawiedliwymi wśród Narodów Świata są osoby nieżydowskiego pochodzenia, które za bezinteresowną pomoc okazaną Żydom podczas II wojny światowej otrzymały odznaczenie honorowe przyznawane przez izraelski Instytut Yad Vashem.
Wykorzystano informacje ze strony: https://sprawiedliwi.org.pl/pl/o-sprawiedliwych/kim-sa-sprawiedliwi/tytul-sprawiedliwego-wsrod-narodow-swiata