Skip to content

Po 1945 roku

Gdy II wojna światowa dobiegła końca, z czterech tysięcy Żydów mieszkających w Żychlinie, tylko kilkudziesięciu cudem przeżyło Zagładę. Niektórzy z nich wrócili do miasta i próbowali osiedlić się w Żychlinie, ale nie potrafili znieść trudności, jakie napotkali. Bardzo szybko opuścili miasto. Żychlin stał się miejscem „Judenrein” czyli wolnym od Żydów…

Wykaz placów będących mieniem  nazywanym przez władze polskie „opuszczonym pożydowskim” znajdujących się na terenie miasta Żychlina w 1947 roku, przejęte 1 października 1946 roku:

Hersz Żółty – Piłsudskiego 11

Chaim Ber Frydman – 29-listopada 16

Moszek Żychliński i  Menachem Żychliński – Narutowicza 31

Fajga i Moszek Biederman – Narutowicza 46

Aron Berenstein – Narutowicza 66

Sura i Szlama Lajb Białek – Narutowicza 68

Moszek Bejzer – Piłsudskiego 16

Aron Oberman – Pierackiego 30

Opracowano na podstawie dokumentów ze zbiorów Archiwum Państwowego w Płocku Oddział w Kutnie, Zespół Zarząd Miejski w Żychlinie, sygn. 38.

W Żychlinie bez Żydów pozostał zniszczony cmentarz, synagoga duża zajęta na magazyn, w budynku szkoły i w domach żydowskich mieszkali Polacy. Przez kilkadziesiąt lat na cmentarz nie wróciły macewy. Zapewne jeszcze wiele z nich gdzieś leży na terenie Żychlina… Potomkowie żychlińskich Żydów ogrodzili cmentarz i wykonali lapidarium z odnalezionych nagrobków. Na cmentarzu należałoby usunąć kłująca tarninę i wykonać badania mające na celu zlokalizowanie grobów masowych.
Synagoga służyła jako magazyn, dopóki budynek nadawał się do użytkowania. Od lat 90. XX wieku z budynku synagogi pozostała ruina…. Mimo, że synagoga jest wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa łódzkiego, z każdym mijającym rokiem jest w coraz gorszym stanie technicznym.

Wypełniony przez Komitet Żydowski w Żychlinie w 1945 roku kwestionariusz strat w majątku Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Żychlinie. Ze zbiorów Archiwum Państwowego w Płocku Oddział w Kutnie, SPK, sygn. 10.

Ocalali żychlińscy Żydzi postanowili założyć organizację, która obejmowałaby wszystkich Żychlinerów mieszkających w Izraelu. Wybrano tymczasowy komitet, któremu powierzono zadanie przygotowania statutu organizacji.13 maja 1944 roku odbyło się zebranie założycielskie, w którym uczestniczyło 40 członków. Komitet podjął decyzję o wydaniu księgi pamiątkowej, aby upamiętnić społeczne, ekonomiczne, kulturalne i polityczne osiągnięcia Żydów z Żychlina.
W 1965 roku nowo wybrany komitet w Izraelu szybko podjął decyzję o budowie siedziby dla Komitetu i położył kamień węgielny pod Dom Żychlina w Tel Awiwie. W budynku znajduje się synagoga poświęcona świętym męczennikom z Żychlina. Dom jest miejscem spotkań dla Żydów z Żychlina mieszkających w Izraelu, a także ośrodkiem powitalnym dla mieszkańców z zagranicy, którzy przyjeżdżają do Izraela jako turyści.