Skip to content

Zachor znaczy pamięć!

W 2012 roku, w 70 rocznicę Zagłady krośniewickich Żydów, przy ul. Kutnowskiej (w pobliżu synagogi), w miejscu, gdzie podczas II wojny światowej Niemcy urządzili getto dla krośniewickich Żydów został umieszczony przez Społeczeństwo Krośniewic kamień upamiętniający  krośniewickich Żydów. Napis zamieszczony na kamieniu  głosi: „Współcześni  powinni przywracać naszej pamięci tych, których nie ma”.

Tablica poświęcona pamięci m.in. krośniewickich Żydów w Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem. Fot. Bożena Gajewska. Z archiwum domowego autorki.
Kamień pamiątkowy z napisem: „Współcześni  powinni przywracać naszej pamięci tych, których nie ma”. Fot. Bożena Gajewska. Z archiwum domowego autorki.

W Oddziale w Kutnie Archiwum Państwowego w Płocku jest wiele dokumentów dotyczących życia i działalności społeczności żydowskiej w Krośniewicach. Warto korzystać z zasobów Archiwum.

Ślady żydowskiego dziedzictwa kulturowego w Krośniewicach są obecne w Muzeum im. Jerzego Dunin-Borkowskiego w Krośniewicach. Znajdują się tu eksponaty związane ze społecznością żydowską m.in. świecznik szabatowy, rozetka z blachy brązowej, 3 srebrne pucharki kidduszowe, solniczka, balsaminka, fragment lampy chanukowej, karta pocztowa adresowana do rabina I. Aibeszyca.

Świecznik Szabatowy, czteroświecowy na kolistej, profilowanej stopie, zdobionej pasem rytowanego ornamentu roślinnego. Trzon tralkowy dwulalkowy, zdobiony rytym ornamentem roślinnym i muszlowym. Nastawa płaska, ażurowa, skomponowana z wolut i wici roślinnych, wśród których w układzie antytetycznym dwa lwy. Na tułowiach lwów ryte napisy w j.hebrajskim – „Na \ Szabat” (Szel\ Szabat) z tyłu i „Do zapalania \ świec” (Lehadlik \ ner) od frontu. Nastawę wieńczą cztery wazonowe tulejki z talerzykowatymi profitkami. Pośrodku między tulejkami figurka orła heraldycznego – jednogłowego, w koronie, z mieczem i berłem w szponach. W dolnej części nastawy, poprzecznie do niej, dwa uchwyty na wygaszacze do świec/?/. Dun.B./AH/1048 – Świecznik Szabatowy styl Księstwa Warszawskiego, twórca nieznany, mosiądz, Polska XIX w, 51 cm*39 cm* 21cm. Ze zbiorów Muzeum im. Jerzego Dunin-Borkowskiego w Krośniewicach.
Pucharek kidduszowy. Naczynie o kształcie stożkowym, z wyraźnie rozchylonym wylewem i wyodrebnioną profilowaniem partią dna. Na korpusie dwa koliste medaliony – w jednym z nich dwugłowy orzeł, a na obwodzie hebrajski napis „Abraham Perec”; w drugim motyw architektoniczny /pięć budynków stojących obok siebie/. Medalion z orłem jest podtrzymywany przez lwa i jednorożca. Dekorację uzupełnia wić akantowa i zmatowienie wolnej przestrzeni. Dun.B./AH/2054 – Pucharek kidduszowy, srebro, nieokreślony złotnik, Król. Pol. XIX w, wys. 7,3 cm, śr. dna 4,2 cm, śr. wyl. 6,4 cm. Ze zbiorów Muzeum im. Jerzego Dunin-Borkowskiego w Krośniewicach.
Fragment lampy chanukowej. Reliefowy element wieńczący lampę chanukową w postaci pięciopałąkowej korony ozdobionej dekoracją geometryczną (kółka, perełki) oraz wicią z liści akantu. Do dolnej części korony przylutowana reliefowa wić roślinna, cyzelowana, do której przytwierdzony uchwyt do zawieszenia szamesu(?). Na odwrocie śruba do zamocowania elementu na zaplecku lampy. Du.B./AH/2564 – Fragment lampy chanukowej – mosiądz srebrzony, (Norblin lub Fraget ?), Polska( ?) XVIII-XIX w, wys. 11,5cm; szer. 8,5cm. Ze zbiorów Muzeum im. Jerzego Dunin-Borkowskiego w Krośniewicach.
Balsaminka (żydowski sprzęt obrzędowy).Podstawka wysklepiona, którą tworzy plastycznie oddana kompozycja liści winorośli (?). Trzon w kształcie pędu roślinnego z podłużnym liściem (drugiego brak). Trzon zwieńczony owoidalnym, ażurowym pojemniczkiem, podobnym nieco do truskawki. Dun.B./AH/2682 – Balsaminka (żydowski sprzęt obrzędowy), srebro, twórca nieznany, Polska (?),wys.9,3cm; śr.8,1cm. Ze zbiorów Muzeum im. Jerzego Dunin-Borkowskiego w Krośniewicach.
Rozetka zbudowana z wielokąta- pole jego tworzy koło- wyznaczone dwoma walikami miedzy którymi biegnie sznurek perełek i na obrzeżu trójkąty równoramienne (31) podzielone na pół. W centrum gwiazda Dawida (6- ramienna) zbudowana z walików o przekroju prostokątnym i biegnących po bokach sznurkach perełkowych. Wierzchołki gwiazdy wieńczą 6- płatkowe kwiaty. Wewnątrz gwiazdy wpisany w okręg (zbudowany z wałka sznurkowego) znajduje się orzeł dwugłowy z rozłożonymi skrzydłami. Wierzchołki gwiazdy łączą półokręgi (zbudowane podobnie jak gwiazda). Wewnętrzne pola półokręgów wypełnione są stylizowanymi ogonami pawia i rajskiego ptaka występującymi na przemian. Dun.B./AH/1661 – Rozetka, twórca nieznany, blacha brązowa, Polska(?) XIX w,śr. 13 cm. Ze zbiorów Muzeum im. Jerzego Dunin-Borkowskiego w Krośniewicach.