Szalom Asz (1880-1957)

Żydowski dramaturg, prozaik i publicysta tworzący w jidysz, klasyk nowoczesnej prozy żydowskiej, dwukrotny kandydat do Literackiej Nagrody Nobla, członek Sekcji Żydowskiej PEN Clubu.

Urodził się w Kutnie 1 listopada? 1880 roku w wielodzietnej rodzinie. Pochodził z ortodoksyjnej rodziny żydowskiej. Jego ojcem był Mojsze „Gombiner” Asz, a matką Małka Freda z domu Widowska, córka rabina z Łęczycy. Uczęszczał do chederu, jesziwy, odebrał tradycyjne religijne wykształcenie. Samodzielnie nauczył się języka niemieckiego, oprócz jidysz znał też język polski i rosyjski. Opuścił Kutno w wieku 17 lat i zdobywał świecką wiedzę we własnym zakresie. W 1900 roku zamieszkał w Warszawie i zaczął pisać opowiadania i nowele. Za poradą Icchoka Lejbusza Pereca pisał w jidysz. Jego pierwsze opowiadanie „Mojszele” ukazało się w piśmie „Der Jid”. W 1903 roku poślubił Matyldę Szapiro, z którą miał trzech synów i córkę. Poświęcił się pisarstwu, tworzył powieści, dramaty. Wiele podróżował, w 1908 roku odwiedził Palestynę i Egipt, czego efektem były szkice z podróży. Wraz z I.L. Perecem propagował przekształcanie języka jidysz w język literatury i nauki. Przez dwa lata przebywał w Nowym Yorku. Wkrótce nastąpił twórczy okres jego pisarstwa. Gdy wybuchła I wojna światowa postanowił pozostać w USA (otrzymał obywatelstwo tego kraju). Był jednym z założycieli organizacji pomocy Żydom-American Jewish Joint Distribution Committee („Joint„). Współpracował z „Forwerts” – największą gazetą jidyszową. W 1925 roku wrócił do Europy, by w 1938 roku osiąść w USA. Marszałek Józef Piłsudski odznaczył go orderem Polonia Restituta. W latach 1946 i 1947 dwukrotnie był nominowany do Nagrody Nobla. Zamieszkał w Bat Yam, by tam spędzić resztę życia. Zmarł w wieku 77 lat podczas pobytu w Londynie 10 lipca 1957 roku. Zgodnie z wolą Szaloma Asza w jego izraelskim domu utworzono muzeum poświęcone jego pamięci.

Obejrzyj filmy o Szalomie Aszu:

Napis na nagrobku (macewie) został odczytany i przetłumaczony przez Yosefa Kutnera:

Mosze Asz

Nasz drogi i szanowany ojciec

Człowiek stary, syt swych lat

Działał na rzecz ubogich

Umiłował sprawiedliwość i uczciwość

W sumie przeżył 82 lata swojego życia

Nasz Pan i nauczyciel Mosze, syn

Naszego Pana i nauczyciela Cwi Natana bł. p.

Zmarł dnia 24 Menachem Av

Roku 5665 (25 sierpnia 1905).

Szalom Asz w ciągu swojego życia napisał około 20 dramatów, 26 powieści, wiele opowiadań i nowel, m.in. Miasteczko, Bóg zemsty, Czasy Mesjasza, Reb Salomon Bogacz, Maria, Spadkobiercy, Kidusz HaSzem, Matka, Józef, Czarodziejka z Kastylii, Żyd z Psalmów, Nad przepaścią, Śpiew doliny, Mąż z Nazaretu, Apostoł, Płonący krzew cierniowy.

Festiwal Szaloma Asza

Od 1999 roku Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Stefana Żeromskiego w Kutnie organizuje Festiwal Szaloma Asza. Celem festiwalu jest popularyzacja twórczości tego znakomitego, urodzonego w Kutnie, pisarza, nawiązanie do ogromnego obszaru literackiego, na którym spotykają się dwie kultury – polska i żydowska, przypomnienie, że literaturę polską współtworzą pisarze pochodzenia żydowskiego, a w literaturze żydowskiej ogromny jest udział pisarzy urodzonych w Polsce.