Saba Aleksander z domu Flaster (wariant nazwiska: Zofia Marczak)

Imiona rodziców:  Ide Łejb Flaster i Estera z domu Szwarc.

W Krośniewicach mieszkała w następujących miejscach: plac Wolności; Kutnowska (getto); dom Appla.

Urodziła się w Krośniewicach. Z zawodu była krawcową. Wyszła za mąż za Ide Łejba Aleksandra, także z zawodu krawca. Oboje z mężem należeli do organizacji lewicowej. Zamieszkali w Łodzi, mieli jedną córkę Różę.  W 1939 roku mąż zmarł na tyfus. Po wybuchu wojny chciała z córką uciec na wschód, nie udało jej się. Pojechała do rodzinnego miasta, Krośniewic, zamieszkała u rodziców. Wraz z całą społecznością żydowską w 1949 roku została uwięzione przez Niemców w getcie.  Pracowała jako krawcowa, odkładała każdy zarobiony grosz z myślą o ucieczce z getta. Niemcy, dla których szyła powiedzieli jej o tym, co się ma wydarzyć 3 marca 1942 roku. Saba Aleksander poszła 2 marca 1942 roku wieczorem do rodziców swojej przyjaciółki, Krystyny – do państwa Borkowskich (aptekarzy) z prośbą o przechowanie jej i córki Róży. Nie chcieli jej przyjąć. Przenocowała ją Józefa Dziewierska.

Wykorzystano informacje ze strony  internetowej: https://getto.pl/pl/Osoby/A/Aleksander-Saba-Flaster https://www.1944.pl/archiwum-historii-mowionej/krystyna-nowak,1535.html

Fragmenty relacji „Moje wspomnienia z lat 1939-1945” ocalonej od zagłady Saby Aleksander

W tym dniu był siarczysty mróz i śnieżyca, mimo to  wraz z córeczką zdecydowałam się uciec.  Poszłam do furmana, by ten wywiózł nas z miasta. Wchodząc, powiedziałam nieśmiało, że chciałabym wynająć furmankę, ażeby wyjechać z miasta. Gdy usłyszałam, że nie ma furmana i nie wróci, poprosiłam: „nie mogę stąd wyjść, bo Niemcy schwycą”. Słów „czy ja panią wyrzucam”  nie mogłam zapomnieć przez całe życie. Byli to  Polacy – biedni ludzi, mający jeden pokój i ośmioro dzieci. Polka przenocowała nas  bezinteresownie w piwnicy. Nazajutrz okazało się, że do Krośniewic zjechało  się mnóstwo  gestapowców, którzy otoczyli getto i akcja się zaczęła. 1 marca 1942 roku   wyruszyłam wraz z dzieckiem w świat. Pieszo udałyśmy się do Łęczycy, droga była bardzo ciężka, dużo śniegu, siarczysty mróz i ślizgawica. Szłyśmy cały dzień o głodzie i chłodzie. Pod wieczór doszłyśmy do miasta,  skąd po dwóch  dniach przeszłyśmy przez zieloną granicę w okolicach Tuszyna do Generalnej Guberni. 4 marca 1942 roku dotarłyśmy  do piotrkowskiego getta.  Tam dowiedziałam się, że getto w Krośniewicach zostało zlikwidowane w dniach od 1 do 3 marca 1942 roku. Wraz  z krośniewickimi Żydami w Chełmnie nad Nerem została zamordowana moja matka i siostra z dwojgiem dzieci. Według mnie, z  1200 Żydów z Krośniewic, ocalało zaledwie kilka osób, oczywiście dzięki ucieczce przed likwidacją getta.

Wykorzystano informacje zawarte w: Relacje, zeznania ocalałych Żydów, Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego im.  Emanuela Ringelbluma  w Warszawie, sygnatura 301/6026

Józefa Dziewierska, mieszkanka Krośniewic, w 1997 roku otrzymała tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata  za uratowanie życia  Saby Aleksander i jej córki Róży, które ukryła   w  nocy w przededniu likwidacji getta krośniewickiego  2 marca 1942 roku.